چیستی شناسی جنگ نرم و جنگ رسانه ای (۱) : مفهوم شناسی قدرت، از قدرت نرم تا قدرت سخت

38

قطعا برای شما هم به کرّات پیش آمده است که واژه هایی مانند جنگ نرم، جنگ رسانه ای، جنگ روانی، عملیات روانی، قدرت نرم، تهدید نرم و …. شنیده اید، اما در پس این همه واژه ها دقیقا برایتان شفاف نشده باشد که کدام یک از آنها زیر مجموعه ی دیگری است و ارتباط هر یک از این واژه ها با هم دقیقا چیست؟ قصد ما در این سلسله یادداشت آموزشی این است که نشان دهیم که ارتباط این واژه ها و معنای دقیق هر کدام از آنها چیست؟

اما قبل از ورود به بحث ابتدائا لازم است کمی مفهوم شناسی کنیم و بستر مطالب را به درستی بسازیم. از همین اول کار به شما بگویم که در زمینِ جنگ همه چیز بر حول محور (قدرت) میچرخد. جنگ محصول قدرت ها و زائیده ی تنازعِ دیدگاه ها و عقیده هاست. پس در این جا قبل از آن که به چیستی جنگ رسانه ای بپردازیم لازم است ابتدائا گذری داشته باشیم به واژه شناسی (قدرت) و (جنگ) و به تبع آن نیز به طیف شناسیِ قدرت و انواعِ شناسیِ جنگ نگاهی بیندازیم. پس با ما همراه باشید؛

 

قدرت چیست؟

میتوان در لغت قدرت را معادلِ واژه هایی مانند توان، زور، قوت، قوه و نیرو قرار داد. اما وقتی واردِ تعریفِ اصطلاحی قدرت میشویم پا در دنیای علوم انسانی گذاشته ایم که قاعدتا با تعاریف متعددی از این واژه مواجه خواهیم شد. بیشترین بررسی و تعریف از این واژه در علوم سیاسی اتفاق می افتد و و کسانی که این واژه را تعریف میکنند بیشتر از اندیشمندانِ علوم سیاسی هستند. چرا که اساسا (فارغ از بررسی درستی و یا غلطیِ این نگاه) بسیاری از دانشمندانِ علوم سیاسی موضوعِ علم سیاست را قدرت می دانند؛ علی ایحال ما برخی از تعاریفِ بیان شده از قدرت را در اینجا بیان میکنیم و سپس تعریف نهاییِ خودمان را از آن برداشت میکنیم.

رابرت آلن دال (Robert A.Dahl)، تئورسین سیاسی و استاد بازنشسته علوم سیاسی در دانشگاه ییل قدرت را اینگونه تعریف میکند:

قدرت به معنی کنترل در رفتار است طوری که (a) تا جایی که ممکن است (b) را به کاری وادارد که اگر اختیاری بود انجام نمیداد و به طور کلی واقع گرایان علت اصلی کشمکش میان دولت ها و انسان ها را برای کسب یا افزایش قدرت میدانند.

هانس جی. مورگنتا (Hans Morgenthau)، نظریه‌پرداز آمریکایی آلمانی تبار و استاد روابط بین‌الملل و علوم سیاسی بود. وی را پدر علم سیاست خارجی در نیمه دوم قرن بیستم خوانده‌اند. او درباره ی تعریف قدرت در مقاله ی (قدرت سیاسی و دیپلماسی) مینویسد:

قدرت برای ما به معنای کنترلی است که انسان بر ذهن و عمل دیگران دارد (مطهر نیا، مهدی؛ تبیینی بر مفهوم قدرت در سیاست و روابط بین الملل؛ص۲۳۲)

دیوید سینگر(David Singer)، استاد آمریکایی علوم سیاسی:

قدرت را مستلزم نفوذ می‌داند. از نظر او دو تکنیک تهدید به مجازات و وعده و وعید از جمله مهم‌ترین تکنیکهایی قدرت محسوب می‌شوند.

 

با بررسی تعاریفِ دیگر نیز با چنین عناصری در تعریفِ این واژه مواجه خواهیم شد. اما اگر بخواهیم یک تعریف ساده تر و روان تری از قدرت ارائه دهیم میتوانیم بگوئیم:

(قدرت یعنی تـــوان تحــمیل اراده ی خــود بر دیــگری)

قدرت یعنی این که (الف) بتواند اراده ی خود را به (ب) تحمیل کند و بر روی آن اثر بگذارد. به عبارتی کشور الف یا فردِ الف بتواند بر کشورِ ب یا فردِ ب اثر بگذارد.

 

طیف شناسیِ قدرت

قدرت را میتوان با توجه چگونگیِ تحمیلِ و پذیرش آن به سه نوع دسته بندی کرد:

  • اگر نحوه ی تحمیلِ اراده توسطِ صاحبِ قدرت به صورتِ فیزیکی ، و نحوه ی پذیرشِ اراده به صورتِ اجباری باشد این قدرت قدرتِ سخت است.
  • اگر نحوه ی تحمیلِ اراده توسطِ صاحبِ قدرت به صورتِ نیمه فیزیکی و نیمه غیر فیزیکی، و نحوه ی پذیرشِ اراده به صورتِ اکراهی باشد این قدرت قدرتِ نیمه سخت است.
  • اگر نحوه ی تحمیلِ اراده توسطِ صاحبِ قدرت به صورتِ غیرفیزیکی ، و نحوه ی پذیرشِ اراده به صورتِ اقناعی باشد این قدرت را قدرتِ نرم است.

جوزف نای مُبدِعِ واژه ی قدرت

جوزف نای (Joseph Nye)، پژوهشگر سیاسی اهل ایالات متحده آمریکا  این مفهوم را اولین بار در سال ۱۹۹۰ درکتابی، با نام «تغییر ماهیت قدرت امریکایی» مطرح کرد. و در سال ۲۰۰۴ مفهوم قدرت نرم را درکتاب «قدرت نرم: راه موفقیت در سیاستهای جهانی» بسط داد.

به تعبیر جوزف نای مبنای کار در قدرت سخت (اجبار) و در قدرت نرم (اقناع) است. اقناع معلول شخصیت جذاب، فرهنگ قوی و معقول، نهاد و ساختارهای منطقی و کارآمد ، ارزش های سیاسی مشروع و مقبول، اقتدار معنوی و اخلاقی و …است-» پس قدرت نرم مهم ترین مولفه ی رهبری و مدیریت است و اگر کسی بخواهد با چنین رهبری مقابله کند به اعتبار خود لطمه میزند چرا که مقابله با این امور از دید مردم ، یعنی مقابله با فضائل و خوبی ها.

ان شاالله در شماره ی بعدیِ یاددشت به تعریفِ واژه ی جنگ و ارتباط شناسیِ میان جنگ و قدرت خواهیم پرداخت.

 

نویسنده: محمد سخایی

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.